ابزار جراحی

ابزار جراحي

ابزارهاي جراحي بنا به تنوع و تفاوت هاي موجود در آنها و ميزان كاربرد، در بخشهاي مختلف پزشكي از اهميت بسياري برخوردارند. خريد ابزارهاي جراحي قسمت مهمي از هزينه بخشهاي پزشكي را تشكيل ميدهد و نحوه خريد و انتخاب اين ابزارها، نگهداري و آماده سازي آنها به روش صحيح ميتواند منجر به كاهش استهلاك و افزايش عمر آنها و در نهايت موجب صرفهجويي در هزينههاي پزشكي شود.

جراحي مدرن از سال 1900و با اختراع فولاد ضد زنگ و پيشرفت علم در زمينه استفاده از جنس استيل در ساخت ابزار جراحي آغاز شد. در حال حاضر تقريباَ بيش از 85 درصد ابزارهاي جراحي از جنس استيل اند.در سال هاي اخير تغييرات فراواني در تركيب مواد تشكيل دهنده ابزار جراحي با اضافه كردن تيتانيوم و آلياژهاي كبالت يا ويتاليوم و انواع ديگر فلزات به وجود آمده است. امروزه مدرن ترين تجهيزات جراحي از جنس استيل ضد زنگ ساخته مي شوند كه تركيبي از كربن، كروم، آهن و مقدار جزئي از فلزات ديگر است.استفاده از تركيبات فلزي فوق باعث مي شود تجهيزات فلزي مقاومت بيشتري در مقابل خوردگي و فرسايش ناشي از استريليزاسيون مكرر داشته باشند.

دسته بندي ابزار جراحي
به طور كلي مي توان وسايلي را كه در عمل هاي جراحي مورد استفاده قرار مي گيرند به دو دسته تقسيم نمود .
وسايل عمومي: وجود اين وسايل براي انجام اغلب عمل هاي جراحي ضروري است .بعضي مواقع در بعضي عمل ها تنها از وسايل عمومي استفاده مي شود .مثل باز كردن آبسه ،خارج كردن كيست ، در آوردن تومور سطحي ترميم هرني آپاندكتومي .
وسايل تخصصصي: اين وسايل فقط مخصوص يك عمل خاص اند . مثلا در اعمال جراحي ارتوپدي از وسايل تخصصي استخوان ( ارتوپدي ) استفاده مي شود با توجه به اين مسئله كه در شروع كار براي ايجاد برش در ناحيه ؛ هموستاز و يا اتصال قسمت هاي جدا شده و دوخت ناحيه از وسايل عمومي استفاده خواهد شد .

دسته بندي ابزارهاي جراحي براساس عملكرد و كاربرد آنها
1- برندهها و جدا كنندهها (Cutters and Dissectors) : جهت جدا كردن و بريدن بافتها مورد استفاده قرار مي گيرند و به 5 دسته ي اصلي تقسيم مي شوند: تيغ بيستوري و دسته بيستوري مربوط به آن، چاقوها، قيچي ها، كورت ها، ساير ابزار برنده و جدا كننده.
2- كلمپ ها (Clamps): براي بستن عروق و بافتها استفاده ميشوند. برخي از آنها شامل كلي، هموستات راست، هموستات سر كج، پنس روده، هني، ساتنسكي، رايت انگل و ... هستند.
3- باز كنندهها و كنار زنندهها ( Exposer ِRetractor) هدف از كاربرد آنها كنار زدن و كشيدن بافتها، عضلات، چربي و ... به طرفين و ايجاد دامنه ديد مناسب براي جراح است. اين ابزارها به چهار دسته ي اصلي تقسيم مي شوند؛ رتركتورهاي دستي، رتركتورهاي خودكار، هوك ها،اسپكولوم ها.
4- نگهدارنده ها (Grasper & Holding): اين دسته از وسايل براي بالا كشيدن بخشي از اندام يا بافت و نگه داشتن آن مورد استفاده قرار ميگيرد. از مهمترين اين ابزارها ميتوان به انواع پنست، اليس، ببكاك، تناكولوم، رينگ فورسپس و ... اشاره كرد.
5- گـشــاد كـنـنـدهـا (Dilators): جهـت اتسـاع دريـچـههـا و مـجـاري بـدن كـاربرد دارند، كه بدين ترتيب ورود ساير ابزارها به داخل مجاري و حفرات بدن آسان خواهد شد. ديلاتور گاهي به منظور رفع انسداد و همين طور جلوگيري از ايجاد امبولي مورد استفاده قرار ميگيرند.
6- پروبها (Probes): ابزارهايي هستند كه با كمك آنها ميتوان مسير يك فيستول يا مجرا را شـنـاسـايـي كرد. رايج ترين پروب، پروب فيستول مـقـعـدي اسـت كـه در تـعـيـيـن مـسـير فيستول از آن استفاده ميشود.

انواع روش هاي شستشو و ضدعفوني براي ابزار جراحي
1- شستشوي دستي
بــا اسـتـفـاده از پـارچـهاي نـرم آغشتـه بـه محلـول ضدعفوني، كاملاً سطح ابزار را شسته يا آنها را در يك محلول تركيبي پاك و ضدعفوني كننده فرو برده سپس با برس نرم كاملاً ميان آجها و دندههاي ابزار پاكسازي شود.

2- شستوشو و ضد عفوني با ماشين كه از دو طريق صورت ميگيرد:
الف- فرآيند حرارتي كه وسايل در حرارت بيش از 80 درجه ضدعفوني و شستشو ميگردد در اين روش وسايل در دو مرحله با استفاده از آب گرم يا سرد شستشو ميشود و در مرحله سوم در درجه حرارت 93-80 در مدت زمان مناسب ضدعفوني مي شود.
ٍ فرآيند Chemothermal كه وسايل در دماي 60 درجـه و بـا يـك مـاده ضدعفوني كننده مخصوص ماشين ضدعفوني مي شود.

3- روش التراسونيك
شستشو با دستگاه التراسونيك براي تميز كردن وسايل فولادي مناسب است و بيشتر در موارد زير مورد استفاده قرار ميگيرد:
- به عنوان يك روش موثركه به فرآيند پاكسازي دستي كمك ميكند.
- جهت از بين بردن قشرهاي چسبيده قبل يا پس از پاكسازي با ماشين.
- قـطـعــات Option بــا طــراحـيهـاي خـاص و چندحفرهاي.

نگهداري و آماده سازي ابزار
- ابزارهايي كه داراي قفل يا گيره باشد به هنگام استريل كردن در اثر تغييرات درجه حرارت دچار ترك خوردگي خواهد شد. جهت جلوگيري از اين پديده كافي است اين نوع ابزار در هنگام استريليزه كردن در حد دندانه اول بسته شود.
- براي نگهداري ابزارهاي جراحي استفاده از روان كنندهها يا روغنهايي با قابليت حل شدن در آب (حاوي پارافين) گامي موثر در طول عمر ابزار جـراحـي اسـت. بـايـد تـوجـه داشـت بـه هـيچ عنوان نـمــيتــوان ابــزار جــراحــي آغـشـتــه بـه روغـنهـاي غيرقابل حل در آب را استريل كرد. بنابراين نبايد از ايـن گـونـه روغنها در روغن كاري ابزار جراحي استفاده كرد.
- ابزارهاي جراحي بسيار حساس و آسيب پذير هستنـد و بـايـد از ضـربه زدن، روي هم گذاشتن و تماس آنها با يكديگر خودداري كرد.
- از هر قطعه ابزار جراحي صرفاً جهت مقاصد جراحي همان قسمت استفاده شود.
- ابــــزارهــــاي قــفــــلدار در خــــلال عــمــلــيـــات استريليزاسيون بايد از حالت قفلشدگي رها شود يا حداكثر روي پله اول قفل شود زيرا در خلال فرايند اسـتــريـلـيــزاسـيــون، حــرارت بــه صــورت شــديـدي افزايش و كاهش مييابد و ممكن است تحت تأثير شوك ناشي از تغييرات شديد حرارتي، ابزار از ناحيه لـولا دچـار تـرك خـوردگي شده يا قفل، استحكام خود را از دست دهد.
- در طول فرآيند حفاظتي و نگهداري ابزارهاي جـراحـي، كـوششها بايد معطوف به محافظت از لبههاي تيز نواحي برش، نوك تيزو ظريف ابزار كه در معرض كار است، شود.
- ناحيه قفل دار ابزار جراحي بايد همواره تميز بوده و عاري از هرگونه نخاله باشد.
- وسـايـلـي كـه بـراي استريل كردن به اتوكلاو فـرسـتـاده مـيشود بايد طوري بستهبندي شود كه بـخـار اتوكلاو بتواند به آساني از لابه لاي وسايل عـبـور كـنـد. حـتـمـا در قـسـمـت داخـل پـك يـا سـت جراحي، انديكاتور استريل گذاشته شود.
- هـيـــچگـــاه از بـــرس يـــا اسـفـنـــج فـلـــزي بـــراي پاكسازي دستي استفاده نشود و بايد توجه داشت كه استريليزاسيون جانشين تميز كردن نخواهد شد.

منابع:
1- آشنايي با اصول كار در اتاق عمل، تاليف نسرين سبزواري
2- دستورالعمل مراقبت و نگهداري از ابزار جراحي Hilbro
3- راهـنـمـاي جـامـع وسـايـل و سـت هـاي جراحي، قارداشي فاطمه (مترجم)، انتشارات جامعه نگر، 1390
4-بـخـشـنــامـه و دسـتـورالـعـمـل ضـدعـفـونـي وسـايـل بيمـارستـانـي شمـاره 27421 وزارت بهـداشـت ودرمـان وآموزش پزشكي

نكات مهم براي خريد ابزار جراحي
- جنس ابزار: امروزه ابزارهاي جراحي تقريباً منحصراً از فولاد ضدزنگ ويژه ساخته ميشودكه نوع فولاد مورد استفاده بستگي به نوع كاربرد ابزارها دارد. انواع اين فولادها براساس قواعد ملي و بينالمللي مانند ISO وDIN با مشخصههاي ويژه و نيازهاي وسايل جراحي با معيارهاي كاملاً متفاوتي ساخته ميشود.
- آشنايي با مواد و خصوصيات آنها براي نحوه ضدعفوني كردن ابزار: (هرگونه تماس ابزار جراحي با محلولهاي آلكانيلي يا اسيدي خواص محافظتي سطوح ابزار را از بين مي برد)
- اطلاع از چگونگي نگهداري و كاربرد و آماده سازي ابزارهاي جراحي: كه در افزايش عمر مفيد آنها بسيار موثر است.
- توجه به حكاكي نامناسب ابزار جراحي: حكاكي به روش الكترو شيميايي در نهايت باعث لك زدگي و نقطه نقطه شدن مي شود كه بهتر است از روش حكاكي ليزري استفاده شود.
- مقاومت در برابر خوردگي: آلياژ به كار رفته در ساخت وسايل جراحي بايد زماني كه در معرض خون، مايعات بدن، محلول هاي ضدعفوني كننده، استريليزاسيون و هوا قرار مي گيرد مقاومت لازم را داشته و دچار خوردگي نشود .
- مقاومت در برابر ضربه: كه به جنس آلياژ آن بستگي زيادي دارد.
- ظاهر ابزار: (معمولاً بر اثر اشكال ساخت ابزار يا حمل نادرست، خوردگي ناشي از ترك بهوجود ميآيد.)
- تعداد قطعات كه در يك پك جراحي وجود دارد همراه با قيمت مهم است.
- برند و داشتن استانداردهاي لازم نيز از آيتم هاي قابل توجه است.